Σπύρος Ασδραχάς: Η Ιστορία είναι από τη φύση της ανατρεπτική. Συνέντευξη με έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες ιστορικούς

 

Ο ΣΠΥΡΟΣ ΑΣΔΡΑΧΑΣ, ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ, ΣΤΗ ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ, 14.11.2014. 

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ

Σπ. Ασδραχάς: «Σε όλο μου το έργο θέλησα να ασχοληθώ με τους άσημους, τους φτωχούς, τους καταφρονεμένους»

Η Ιστορία είναι από τη φύση της ανατρεπτική  

Ο Σπύρος Ι. Ασδραχάς συζητάει με τον Βαγγέλη Καραμανωλάκη και την Άννα Ματθαίου

Μιλάει για τον ιστορικό χρόνο, τη σχέση Ιστορίας-πολιτικής, τους διανοητές που τον επηρέασαν, την Ιστορία ως εργαλείο κατανόησης του σήμερα.

Για τον Σπύρο Ασδραχά, όπως λέει και ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης στην πρώτη ερώτηση της συνέντευξης που ακολουθεί, είναι αχρείαστο να κάνουμε εισαγωγές, παρουσιάζοντάς τον στους αναγνώστες μας. Το έργο και ο λόγος του έχουν βάρος και ποιότητα που υπερβαίνουν κάθε σύσταση. Έτσι, αρκούμαστε να εκφράσουμε απλώς τη μεγάλη μας χαρά για τη συνέντευξη που δημοσιεύουμε σήμερα. Η συνέντευξη δόθηκε στους ιστορικούς Βαγγέλη Καραμανωλάκη (Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΑΣΚΙ) και Άννα Ματθαίου (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ΑΣΚΙ), στο σπίτι του Σπύρου Ασδραχά, στη Νέα Σμύρνη, την Παρασκευή 14 Νοεμβρίου, για την εκπομπή των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας «Ιστορία στο Κόκκινο» (επιμ. Ηλίας Νικολακόπουλος) στον ραδιοφωνικό σταθμό «Στο Κόκκινο 105,5» (όπου μεταδίδεται σήμερα, Κυριακή, στις 10 το πρωί). Ας σημειώσουμε ότι η συνέντευξη οργανώθηκε με την ευκαιρία της ημερίδας «Αναφορά στον Σπύρο Ασδραχά», την οποία οργανώνουν, το Σάββατο 29 Νοεμβρίου, στις 18.00 το απόγευμα, στη Στοά του Βιβλίου, οι εκδόσεις Θεμέλιο, σε συνεργασία με τα ΑΣΚΙ και το περιοδικό Τα Ιστορικά.

Βαγγέλης Καραμανωλάκης: Ξεκινώντας, δεν νομίζω ότι χρειάζεται να πω κάτι ιδιαίτερο για τον Σπύρο Ασδραχά, και μάλιστα στους ακροατές του «Κόκκινου» και τους αναγνώστες της Αυγής. Ο Σπύρος Ασδραχάς είναι αναμφίβολα ένας από τους μεγαλύτερους σύγχρονους έλληνες ιστορικούς, ο οποίος σημάδεψε με το έργο του τη μεταπολεμική ελληνική ιστοριογραφία· θα έλεγα ότι διεύρυνε τον ορίζοντα της αυτοσυνειδησίας μας. Θέλω, όμως, να τον ευχαριστήσω για τη συζήτηση αλλά και τη φιλόξενη υποδοχή στο σπίτι του και να δώσω αμέσως τον λόγο στη φίλη και συνάδελφο Άννα Ματθαίου.

Άννα Ματθαίου: Συγγραφέας, ερευνητής, δάσκαλος στο Παρίσι και στην Αθήνα, συνιδρυτής με τον Φίλιππο Ηλιού και τον Βασίλη Παναγιωτόπουλο του περιοδικού Τα Ιστορικά, ιδρυτικό μέλος των ΑΣΚΙ και από το 2004 πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου τους. Τις ιδιότητες αυτές θα μπορούσαμε να τις συμπεριλάβουμε σε μία μόνο λέξη, τη λέξη ιστορικός;

Σπύρος Ασδραχάς: Δεν ξέρω αν η λέξη «ιστορικός» είναι η κατάλληλη — και δεν το λέω αυτό από μια ψεύτικη μετριοφροσύνη. Οπωσδήποτε, υπάρχει ένα νήμα που δένει πράγματα τα οποία φαίνονται ανάμεσά τους ανόμοια. Σε άκρα αφαίρεση, θα έλεγα ότι πρόκειται για μια ιδιάζουσα αίσθηση του χρόνου. Είναι μια φράση που την έχω χρησιμοποιήσει και άλλες φορές. Καθώς έχω ζήσει αναμνησκόμενος, έχω μέσα μου έναν χρόνο ο οποίος είναι συνεχής, αλλά με ποιοτικές διαφορές που δημιουργούν σ’ αυτή τη συνέχεια μια ασυνέχεια.

Τι σημαίνει αυτή η παραδοξολογία; Δεν σημαίνει ότι κάνω «εγω-ιστορία»· είναι μια έννοια που δε με τράβηξε ποτέ. Σημαίνει, απλούστατα, ότι προσπαθώ να βιώσω την Ιστορία καθιστώντας το πρόσωπό μου έναν μικρό κόκκο του κουρνιαχτού που ονομάζουμε Ιστορία. Μια διάρκεια που τέμνεται από μερικότερες διάρκειες. Ανάμεσα τους, η διάρκεια της ζωής. Η δικιά μου τράβηξε αρκετά μακριά.

Β.Κ.: Μιλάτε για την έννοια του χρόνου, μια έννοια πολύ βασική στο έργο σας, καθώς κινείστε ουσιαστικά ανάμεσα στους μεγάλους χρόνους: τους χρόνους της οικονομίας, τους χρόνους των ανθρώπων, της ανθρώπινης περιπέτειας. Θα ήθελα να μας μιλήσετε γι’ αυτή την αίσθηση του χρόνου, και για το πώς αυτό τελικά λειτούργησε στην επιλογή σας να κάνετε Ιστορία.

Σ.Α.: Αυτός ο χρόνος είναι αφαιρετικός, συνεπώς χρόνος ποιοτικός. Ενυπήρχε μέσα μου, χωρίς όμως την απαιτούμενη συνειδητοποίηση. Στην απαιτούμενη συνειδητοποίηση με βοήθησε κυρίως ο Φερνάν Μπρωντέλ, με την έννοια των διαρκειών. Θα τις έλεγα διάρκειες οι οποίες διαπλέκονται μεταξύ τους. Είναι αυτό που ονόμασα προηγουμένως ασυνέχεια μέσα στη συνέχεια.

Α.Μ.: Έχετε ασχοληθεί ιδιαίτερα και έχετε ανανεώσει σημαντικά το ιστοριογραφικό πεδίο που αφορά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας. Πώς θα μιλούσατε σήμερα σ’ έναν νεότερο άνθρωπο για την εξέλιξη της ελληνικής Ιστορίας; Mε άλλα λόγια, ποιες υπήρξαν οι γεωγραφίες στις ιστοριογραφικές σας περιέργειες για τη μελέτη της κοινωνίας του παρελθόντος;

Σ.Α.: Με ενδιέφερε, βέβαια, η ζωή που ζω ή, ακριβέστερα, η ζωή που έζησα. Γιατί, από μια στιγμή και ύστερα, υπάρχει μια τομή: η ζωή μου γίνεται μια ανάμνηση της προηγούμενης ζωής. Η γεωγραφία δεν είναι συνεχής. Με τον εμπειρισμό που έχει κάθε ιστορικός, προσδιορίζεται από τις διαθεσιμότητες των πηγών και αυτές δεν είναι συνεχείς, πράγμα που οδηγεί στην ανάγκη να φτάσουμε από τη συνεχή αφήγηση στην έννοια του παραδείγματος. Σε ποιο μέτρο το παράδειγμα είναι υποχρεωτικό και αντιπροσωπευτικό, είναι δύσκολο να απαντήσει κανείς. Θα βοηθούσε εάν από τη λέξη παράδειγμα, από το ξόμπλι, πηγαίναμε στη λέξη υπόδειγμα, δηλαδή στο μοντέλο. Μια διανοητική κατασκευή, δηλαδή, που είναι δυνατόν να συμπυκνώνει φαινόμενα τα οποία βρίσκονται έξω από το πεδίο παρατήρησης το οποίο, καθώς έλεγα, καθορίζεται από τη διαθεσιμότητα των πηγών. Τελικώς, καθώς έλεγε ο Κ.Θ. Δημαράς, μας χρειάζεται ένα όργανο, αυτό που μας έδωσε ο Αριστοτέλης. Και από κει και πέρα είναι η πάλη με τον άγγελο της Ιστορίας. Η πάλη με τον άγγελο, η κατανόηση και η αποκρυπτογράφηση της μαρτυρίας. Η Ιστορία δεν έχει διασωθεί σε γραπτά τεκμήρια σε όλη της τη διαχρονία. Η σύγχρονη Ιστορία έχει πολύ περισσότερα καταγεγραμμένα γεγονότα, σκέψεις, βουλήσεις, επιθυμίες, απ’ ό,τι η παλαιότερη. Ωστόσο, και στις αποσπασματικές καταγραφές της Ιστορίας, δηλαδή του ιστορικού χρόνου, των συμβάντων, των στάσεων, των νοοτροπιών μπορούμε να ανιχνεύσουμε ενοποιητικά νήματα τα οποία, ακόμα και αν δεν μας οδηγούν σε μια επαρκή συμβαντολογική Ιστορία, μας οδηγούν σε μια εννοιολογία της Ιστορίας.

Β.Κ.: Θα λέγατε ότι η Ιστορία είναι κλειδί για να κατανοήσουμε αυτό που συμβαίνει σήμερα;

Σ.Α.: Ναι, στο μέτρο όμως που δεν δεχόμαστε την Ιστορία, δηλαδή τη διαδρομή της τύχης των ανθρώπινων πράξεων, ως ένα διδακτικού τύπου εφαλτήριο. Στο μέτρο όπου γίνεται διανοητική στάση, από την ενασχόληση με τα αντικείμενα –ας το πούμε με τρόπο συμβατικό, της Ιστορίας– είναι δυνατόν να αναχθούμε στη λογική της Ιστορίας. Και από αυτή την άποψη, ναι, η λογική της Ιστορίας είναι βοηθητική για την κατανόηση του παρόντος, μολονότι το παρόν δεν είναι όμοιο με το παρελθόν, δηλαδή είναι δεδομένο ότι υπάρχουν τομές στην Ιστορία· ωστόσο, οι ρήξεις δεν είναι τελεσίδικες, οι αλλαγές δεν σβήνουν τα προηγούμενα. Συνεπώς, επαναλαμβάνω, η γνώση της Ιστορίας βοηθάει στην κατανόηση του παρόντος. Θα προσέθετα ωστόσο ότι οδηγεί στη διαλεκτική σχέση με το παρόν, πράγμα που κατ’ εμέ σημαίνει ότι ο ιστορικός είναι από τη φύση του κατανοητικός αλλά και ανατρεπτικός. Η Ιστορία είναι ανατρεπτική.

Α.Μ.: Ανήκετε σε μια γενιά ιστορικών που ανανέωσε το πεδίο των ιστορικών σπουδών στην Ελλάδα. Ο ίδιος προχωρήσατε σε μια σειρά παρεμβάσεις. Το Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας, το Ιστορικό Αρχείο της Εμπορικής Τράπεζας, το Τμήμα Ιστορίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, το Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας (ΙΑΕΝ) και πολλά ακόμα, στα οποία παίξατε πρωταγωνιστικό ρόλο, συνοδεύονται με πολλές και σημαντικές έρευνες και μελέτες Ιστορίας. Πώς θα κρίνατε σήμερα όλα αυτά τα εγχειρήματα; Τι γεύση σας άφησαν;

Σ.Α.: Γλυκόπικρη. Πολλά πράγματα χάθηκαν, γιατί δεν υπήρξε η ομοθυμία και ομοψυχία, το ομόθυμον των ιστορικών. Αυτό είναι το πικρό μέρος. Το ηδύ μέρος είναι ότι κάτι έμεινε.

Β.Κ.: Έμεινε, πιστεύετε, στην ιστορική αντίληψη των ανθρώπων; Θεωρείτε ότι αυτό που ξεκινήσατε να κάνετε, ουσιαστικά στη Μεταπολίτευση, μια ομάδα ανθρώπων, μια γενιά ανθρώπων (ήδη τα ονόματα του Βασίλη Παναγιωτόπουλου και του Φίλιππου Ηλιού απόΤα Ιστορικά, νομίζω, είναι ενδεικτικά) άφησε, τελικά, το χνάρι του στην ελληνική κοινωνία; Βοήθησε να αλλάξει η ιστορική αντίληψή της;

Σ.Α.: Χωρίς να θέλω να περιαυτολογήσω, νομίζω ότι ναι. Τα πρόσωπα που ανέφερες, στα οποία θα μπορούσα να προσθέσω και άλλα, ιδίως της νεότερης από μένα και τους αναφερθέντες γενεά, επεξέτειναν μια δεδομένη μορφή ιστοριογραφίας· και, επεκτείνοντάς την, την ανέτρεψαν. Απ’ αυτή την άποψη δεν νομίζω ότι τα λίγα που μπορούσα να κάνω –ή, μάλλον, για να είμαι ειλικρινής, τα πολλά που θα μπορούσα να κάνω και που μεταφράστηκαν σε λίγα–, συνέβαλαν στην ανατροπή ενός είδους ιστοριογραφίας. Την ανατροπή, όσο το καταφέραμε, τη δημιουργήσαμε αφομοιώνοντας άλλους δασκάλους που υπήρξαν πριν από μας.

Στην περίπτωσή μου, θα ανέφερα μερικά ονόματα. Μια επανανάγνωση του Θουκυδίδη, μια ιδιάζουσα χρήση του Μακιαβέλι, μια χρήση των εννοιών που μας έδωσε η πολωνική και ιταλική ιστοριογραφία και, κυρίως, η γαλλική, μέσα στην οποία εν πολλοίς διαμορφώθηκα. Η επήρειές μου ήταν πολύ λιγότερες από την αγγλική και την αμερικανική ιστοριογραφία, με κάποιες λίγες εξαιρέσεις: από τη Νέα Ιστορία όπως αναπτύσσεται στην Αμερική με τον Ρόμπερτ Φόγκελ, τον εμπειρισμό του Χομπσμπάουμ, αλλά και τις σταθμητές παρεμβάσεις του Τζων Χάμπακουκ. Θα ήθελα, επίσης, να επισημάνω κάποια ονόματα που ανήκουν σε ιστορικούς αλλά και σε μια ιστορική αντίληψη της ανθρωπολογίας. Από τους ιστορικούς θα ανέφερα τον Βίκτορ Κούλα. Από τους ανθρωπολόγους που οδηγούν στην Ιστορία ή που είναι ιστορικοί, τους ξεχασμένους Σοβιετικούς Βλάντιμιρ Προπ και Μιχαήλ Μπαχτίν και, επίσης, τον Ζωρζ Γκύρβιτς.

Α.Μ.: Από τα χρόνια του Παρισιού, συμπεριλάβατε στην οικονομική Ιστορία νέες έννοιες, θεματολογίες και μεθόδους, όπως η αμοιβαιότητα, οι νοοτροπίες, οι οικονομικές νοοτροπίες κυρίως, οι ευαισθησίες, η διεπιστημονικότητα. Πιστεύετε πως με αυτό τον τρόπο η οικονομική Ιστορία απέφυγε τον κίνδυνο του οικονομισμού;

Σ.Α.: Για μένα, η οικονομική Ιστορία έχει ως εφαλτήριο την πολιτική οικονομία. Ως εκ τούτου, το δίχτυ της είναι πάρα πολύ απλωμένο. Δεν γίνεται να κάνεις οικονομική Ιστορία χωρίς να εξετάζεις τις οικονομικές νοοτροπίες και, εξετάζοντας τις οικονομικές νοοτροπίες, να μην ανάγεσαι στο γενικότερο πρόβλημα των νοοτροπιών που δεν είναι μόνο οικονομικές, αλλά έχουν καίρια αναφορά σε ένα οικονομικό που απλώνεται σε όλη τη ζωή — από την έκφραση του παροιμιώδους λόγου έως τα Έργα και Ημέρες, όπως θα έλεγε ο Ησίοδος. Η οικονομική Ιστορία είναι μια κλειδαρότρυπα που μας επιτρέπει να βλέπουμε έναν απέραντο κόσμο.

Β.Κ.: Η οικονομική Ιστορία είναι ένα από τα πεδία με τα οποία ασχοληθήκατε πολύ έντονα εσείς προσωπικά, αλλά και σημαντικοί εκπρόσωποι αυτής της γενιάς που «έδρασε» στη Μεταπολίτευση. Σκέφτομαι ότι ένα από τα πιο ισχυρά στοιχεία αυτής της γενιάς είναι η σύνδεσή της με την πολιτική, η ιδέα δηλαδή ότι η Ιστορία, εκτός από επιστημονική πράξη, παράλληλα είναι και πολιτική διαδικασία. Το σκέφτομαι πολύ συχνά διαβάζοντας, ειδικά τα τελευταία χρόνια, την αρθρογραφία σας.

Σ.Α.: Το Κεφάλαιο του Μαρξ είναι εμβολιασμένο από την αίσθηση του χρόνου, δηλαδή την Ιστορία· δεν είναι απλά και μόνο μια καταμέτρηση, εκτίμηση και ιεραρχία των οικονομικών συμβάντων. Ο ιταλός μαρξιστής Αντόνιο Λαμπριόλα έλεγε ότι στο επίπεδο της αφαίρεσης η Ιστορία είναι ένας σκελετός· αλλά η Ιστορία είναι μια αφήγηση, μια τέχνη. Αυτό δεν σημαίνει ότι εξοβελίζεται η αφαίρεση, ο σκελετός· σημαίνει ότι η Ιστορία είναι μια σύνθεση. Και, από την ώρα που είναι μια σύνθεση, είναι επόμενο να αποτελεί και μια στάση ζωής, δηλαδή μια στάση πολιτική. Μπορεί να τη χρησιμοποιήσει κανείς προς διαφορετικές κατευθύνσεις: προς την κατεύθυνση της συντήρησης και προς την κατεύθυνση της ανατροπής. Συντήρηση σημαίνει να παρακολουθείς τα άβαταρ της οικονομίας, άρα τους κοινωνικούς μετασχηματισμούς, για να τους αιτιολογήσεις και να τους δικαιολογήσεις· είναι μια μορφή δικανικής Ιστορίας. Αλλά και προς την κατεύθυνση της ανατροπής. Θεωρώ ότι, από τη στιγμή που δεν γίνεται πράκτορας ταξικών συμφερόντων,  ο ιστορικός αναγκαστικά είναι ένα πολιτικό πρόσωπο που υπηρετεί τη διαδικασία της ανατροπής. Από την ώρα που υπάρχει η έννοια της εξέλιξης ή της προόδου, είναι επόμενο να αξιοποιεί ο ιστορικός την έννοια της αντίθεσης και αντίφασης, να γίνεται πολιτικό πρόσωπο. Απ’ αυτή την άποψη, η Ιστορία δεν είναι υπηρετική ταξικών συμφερόντων, είναι υπηρετική συμφερόντων που έχουν ανθρωπιστικό υπόβαθρο, δηλαδή είναι και Ιστορία που ασχολείται με τους πολλούς, και συνήθως άφωνους, συντελεστές της.

Γι’ αυτό, προσωπικά, ποτέ δεν θέλησα να ασχοληθώ με τις μεγάλες προσωπικότητες –βασιλιάδες, μεγάλους πολιτικούς, μεγάλους οικονομικούς συντελεστές– αλλά με κείνους που επιτρέπουν την ανάδειξη αυτών των μεγάλων. Πρόκειται για τα άφωνα πρόσωπα της Ιστορίας, τα οποία, μέσα από τις διαδρομές του επαναστατικού, άρα απελευθερωτικού, κινήματος απέκτησαν ταξική αυτοσυνειδησία.

Α.Μ.: Ποια ήταν τα υποκείμενα με τα οποία θελήσατε να ασχοληθείτε;

Σ.Α.: Τα πιο ταπεινά. Οι ταπεινοί και οι καταφρονεμένοι. Ο φτωχός που τραγουδάει στο πρίγκιπα Ιγκόρ του Μποροντίν, ο φτωχός που πικραμένος κατηγορεί τη χυδαία ράτσα των αυλικών, τα πρόσωπα που μοιρολογούν και φτιάχνουν το ανώνυμο δημοτικό τραγούδι, για να έρθουμε και στα δικά μας.

Β.Κ.: Στο έργο σας παρατηρούμε  μεγάλη ποικιλία γραφής, από τα μεγάλα συνθετικά οικονομικά έργα, μέχρι επιφυλλίδες και άρθρα σε περιοδικά. Κατά πόσον η ιστορική σας γραφή διαφοροποιείται ανάλογα με το κείμενο που κάθε φορά έχετε να υπηρετήσετε; 

Σ.Α.: Αντί για τη λέξη έργο θα έλεγα τα γραπτά. Όποιος τα ξέρει θα δει ότι από το λίγο προσπαθούν να πάνε στο πολύ. Και πάλι θα κάνω λόγο για  το υπόδειγμα. Έχω θητεύσει, κατά κάποιον τρόπο, στη δημοσιογραφία και έπρεπε να βρω έναν τρόπο γραφής διαφορετικό από τον τρόπο γραφής μιας, εντός εισαγωγικών, συστηματικής ιστοριογραφικής μελέτης ή συνθετικότερης προσπάθειας όπως η οικονομική Ιστορία κλπ. Αυτό υπαγόρευσε τη γλώσσα, υπαγόρευσε και τον βαθμό αφαίρεσης που επιτρέπει στον μη ιστορικό να συμμετάσχει σ’ αυτό στο οποίο θέλω να καταλήξω.

Απ’ όσα έχω γράψει προς αυτή τη κατεύθυνση θυμίζω τα δύο πιο πρόσφατα τομίδια: Ιστορικά απεικάσματα και το τελευταίο,Υπομνήσεις. Ιστορικότροπα σημειώματα. Και τα δυο στις εκδόσεις Θεμέλιο. Είναι μια προσπάθεια συνάντησης και επικοινωνίας με τον μη ιστορικό, που όμως ιστορικοκρατείται — είτε το ξέρει είτε δεν το ξέρει. Και εδώ υπάρχει ένα ζήτημα που αξίζει να το επισημάνει κανείς: ο άνθρωπος, είτε το θέλει είτε όχι, είναι φορέας μιας μεγάλης χρονικής διάρκειας. Και αυτή η μεγάλη χρονική διάρκεια, βεβαίως, είναι ό,τι θα αποκαλούσαμε Ιστορία, χωρίς, εξυπακούεται, τις ιστοριογραφικές μεταβαλλόμενες μορφές της. Πρόκειται για την επιθυμία του ιστορικού να συνδιαλεχθεί με τους ανθρώπους που στο συνειδητό ή στο υποσυνείδητό τους έχουνε το βάρος, το απόβαρο μάλλον, της Ιστορίας.

Αυτά επιβάλλουν και τον τρόπο γραφής. Δεν θέλω να πω πως είναι πάντα ένας εύληπτος τρόπος. Είναι ένας τρόπος που προσπαθεί να δημιουργήσει μια συνάντηση και μια επικοινωνία. Θα χαιρόμουνα πάρα πολύ εάν κάποιοι βρίσκουν κάτι σ’ αυτό τον τρόπο αφαιρετικής διατύπωσης πραγμάτων και βιωμάτων που μας ενώνουν όλους. Είναι, θα έλεγα, ένας τρόπος να εμφιλοχωρήσει το βλέμμα του ιστορικού στον άνθρωπο που νομίζει ότι είναι δέσμιος του παρόντος το οποίο ζει. Και μια προσπάθεια να κατανοήσει ότι ανήκει σε μια συνέχεια, η οποία τροφοδοτείται από καινούργιες πραγματολογικά καταστάσεις, με απόληξη την συνειδητοποίηση του μεταβαλλόμενου συνεχούς, δηλαδή των τομών, οι οποίες όμως δεν είναι ποτέ ριζικές, καθώς η μία τομή δεν αποκόπτει τα προηγούμενα της. Δεν θεώρησα ποτέ ότι σ’ αυτά τα σημειώματα, που δημοσιεύτηκαν σε εφημερίδες, κάνω μια εκλαΐκευση της Ιστορίας, όχι. Ήταν μια προσπάθεια, ανεξάρτητα με το αν πέτυχε ή όχι, μετάβασης από τον αφηγηματικό λόγο σε έναν προβληματισμένο λόγο.

Όχι, δεν θέλησα να διδάξω. Θέλησα να συνομιλήσω και θέλησα να υπενθυμίσω τα πράγματα που ξέραμε, να τα ξαναδούμε εμπλουτισμένα με αυτό που μας απασχολεί σήμερα, δηλαδή με την κοινωνική, πολιτική, πολιτισμική κατάσταση που ζούμε. Και να σταματήσουμε να θεωρούμε ότι αυτή η κατάσταση είναι αυτόνομη. Δεν είναι· αντίθετα, όπως κουραστικά επαναλαμβάνω, ανήκει σε μια αναδιαρθρούμενη διάρκεια, σε μια συνέχεια που έχει ασυνέχειες, αλλά και στο ενιαίο νήμα που δένει τις ασυνέχειες στη μεγάλη ιστορική διάρκεια.

ΜΑΡΚ ΣΑΓΚΑΛ, «ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΗ», 1918

Αναφορά στον Σπύρο Ασδραχά

Σάββατο 29 Νοεμβρίου, ώρα 18.00, Στοά τουΒιβλίου

Οι εκδόσεις Θεμέλιο σε συνεργασία με τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας και το περιοδικό Τα Ιστορικά μας καλούν στην ημερίδα με θέμα «Αναφορά στον Σπύρο Ασδραχά», που οργανώνουν με την ευκαιρία της κυκλοφορίας του βιβλίου του «Υπομνήσεις.Ιστορικότροπα σημειώματα». Το Σάββατο 29 Νοεμβρίου, ώρα 18.00, στη Στοά του Βιβλίου, στην Αθήνα.

Πρώτη συνεδρία.

Πρόεδρος: Ηλίας Νικολακόπουλος. Ομιλητές: Νίκος Ξυδάκης (εφ.Η Καθημερινή), «Η κατανόηση της μακράς διάρκειας μας βοηθά και στη βραχεία: τι έμαθα από τον κύριο Σπύρο Ασδραχά». Νίκος Θεοτοκάς και Νίκος Κοταρίδης (Πάντειο Πανεπιστήμιο), «Η έννοια της “παραδοσιακότητας” και η μέριμνα της διάρκειας». Ελευθερία Ζέη(Παν. Κρήτης), «Προσλήψεις του νησιωτισμού». Δημήτρης Αρβανιτάκης (Μουσείο Μπενάκη), «Το μέρος και το όλον: έννοια και μορφές επικοινωνίας».

Δεύτερη συνεδρία.

Πρόεδρος: Νίκος Φίλης. Ομιλητές: Βαγγέλης Πρόντζας (Πάντειο Πανεπιστήμιο), «Συγκίνηση ιστορικότροπης φροντίδας: μεταξύ διδασκαλίας και υπομνήσεων». Ρόδη Σταμούλη (ΚΕΝΕ Ακαδημίας Αθηνών), «Σεμινάρια: Παρίσι-Αθήνα». Νίκος Καραπιδάκης (Ιόνιο Πανεπιστήμιο), «Il maestro di coloro che sanno». Αντώνης Λιάκος(Πανεπιστήμιο Αθηνών), «Όταν η Ιστορία σε τραβάει από το μανίκι».

Θα ακολουθήσει προβολή συνέντευξης του Σπύρου Ασδραχά στον Βαγγέλη Καραμανωλάκη και τον Αντώνη Λιάκο την οποία κινηματογράφησε ο Ηλίας Γιαννακάκης.

- See more at: http://left.gr/news/sp-asdrahas-se-olo-moy-ergo-thelisa-na-asholitho-me-toys-asimoys-toys-ftohoys-toys#sthash.5Zncyo1Y.dpuf

An Uprising Remembered: CIA Daughter on Anti-junta Polytechnic Anniversary

An Uprising Remembered: CIA Daughter on Anti-junta

Polytechnic Anniversary

On the occasion of the Athens Polytechnic Uprising against the Greek Junta, Leslie Absher, the daughter of a CIA operative stationed in Greece during the military dictatorship, remembers the events that brought down the regime forty one years ago Monday. Leslie arrived in Athens as a baby before the coup, brought there by her father, a young spy on his first mission. “There is much I’ll never know about his work in Greece but my love for him and Greece calls me to never forget this historic day,” she wrote to Greek Reporter, describing her complicated relationship with Greece and her CIA dad.

*By Leslie Absher

Forty one years ago today, the Greek military bulldozed the main university gate in Athens, killing students and signaling the end of the seven-year dictatorship. The students’ decision to barricade themselves inside the university, even when the tanks showed up, was a brave one, and led to the dismantling of the junta. We don’t mark this day in the U.S., even though our country played a role in supporting that dictatorship and most Americans don’t even know this happened. And it’s true that even in Greece, where this day and its significance is well-known, the acts of remembrance — leaving carnations at the university — is slowing down, and has been for years. Every November, a Greek American friend who’s lived in Athens for decades, goes to the site and leaves a flower. Then she posts on Facebook about the low turnout.

When I saw the bulldozed gate a few years ago, I didn’t recognize it at first. I had gone to the university to honor the uprising when I noticed a heap of metal resting askew on the ground. I thought it was a pile of debris. It took a second for it to hit me: I was staring at the original gate. I was there because I was an American, a citizen of the country that had been complicit in tolerating the dictatorship. I was also there because my father had been a part of the U.S. presence in Greece back then, a spy on his first field assignment. I was two when the dictators took over. Four years later, my father’s tour ended and we left.

[L-R] Leslie Absher today, and as a child with her father in Psychiko, Greece.At that point, I was supposed to resume my American childhood. But that’s not what happened. On some level, I stayed Greek, not Greek Greek, but quasi Greek. The country and its culture never fully left me. I’ve talked to other kids of spies and it’s the same for them. We grow up in other countries, our parent gets reassigned and even though we leave, the culture we left behind stays buried in our bones. I spent five years living in Athens, spoke Greek, and have vivid memories of going to the laiki, the market, or the beach at Glyfada. But what’s stayed with me most is a feeling, the recognition of a culture I had once known, and had grown to love. I’ve since been back to Greece many times, strengthening my feelings of connection. When I try to pinpoint exactly what it is about Greek culture that makes me feel so connected, I come up with generalities – a self-deprecating wit, a penchant for emotional intensity. But the country and people are far more complex than this and I can never really answer this question. I just know that every time I go to Greece or hear or speak Greek, a part of me feels home.

This home feeling is why I’ve spent a good part of my life writing about my connection to Greece, and what it’s like having a CIA dad who was stationed there during the dictatorship. Ours is a complicated relationship. For decades, I struggled with our differences – I was the liberal gay daughter and he was the conservative spy. And I carried shame for years, my whole life it seems, about whatever he did or didn’t know about the coup and dictatorship. I love my father and although we had numerous conversations about the junta, I’ll never fully know what his work there entailed. He was no proponent of dictatorships, yet for me, he was still part of a U.S. government that tolerated the dictators, which is why, on this day every year, I make it a point to simply stop and remember.

*Leslie Absher is a writer and essayist based in Oakland, CA.

See more at: http://greece.greekreporter.com/2014/11/15/an-uprising-remembered-cia-daughter-on-anti-junta-polytechnic-anniversary/#sthash.EWpM02o4.w7gjj1nG.dpuf

Η ακαδημαϊκή ιστορία στο στόχαστρο

Ένα ενδιαφέρον κείμενο από τον Guardian καταδεικνύει, με βάση τα στοιχεία από αποδευσμευμένο αρχειακό υλικό, την πολύχρονη παρακολούθηση επιφανών βρετανών ιστορικών από τις μυστικές υπηρεσίες της χώρας τους

MI5 spied on leading British historians for decades, secret files reveal

Eric Hobsbawm and Christopher Hill had phones tapped, correspondence intercepted and friends and wives monitored

• Richard Norton-Taylor
• The Guardian, Friday 24 October 2014

British historian Eric Hobsbawm at work in January 1976. Photograph: Wesley/Getty Images

MI5 amassed hundreds of records on Eric Hobsbawm and Christopher Hill, two of Britain’s leading historians who were both once members of the Communist party, secret files have revealed.
The scholars were subjected to persistent surveillance for decades as MI5 and police special branch officers tapped and recorded their telephone calls, intercepted their private correspondence and monitored their contacts, the files show. Some of the surveillance gave MI5 more details about their targets’ personal lives than any threat to national security.
The files, released at the National Archives on Friday, reveal the extent to which MI5, including its most senior officers, secretly kept tabs on the personal and professional activities of communists and suspected communists, a task it began before the cold war. The papers also show that MI5 opened personal files on the popular Oxford historian AJP Taylor, the writer Iris Murdoch, and the moral philosopher Mary Warnock after they and Hill signed a letter supporting a march against the nuclear bomb in 1959.

Christopher Hill was a celebrated historian of the English civil war. Photograph: Jane Bown/Guardian

Lady Warnock told the Guardian on Thursday night: “I’d love to see the file, or anybody’s file come to that, to see what was/is regarded as suspicious … I am completely taken aback and even faintly flattered.”
Hobsbawm, who was refused access to his files when he asked to see them five years ago, died in 2012, and Hill died in 2003. Many passages, sometimes whole pages, of their files remain redacted and an entire file on Hobsbawm has been “temporarily retained”. The files include long lists of names and addresses of letters written by Hobsbawm and Hill.
They make clear that MI5 frequently read – or was sent – copies of as many as 10 letters a day. At the same time, its officers, or special branch officers, or their informants – one of whom was given the codename Ratcatcher – were secretly taking notes of their phone calls and meetings.
The files show that Hobsbawm, who became one of Britain’s most respected historians and was made a Companion of Honour while Tony Blair was prime minister, first came to the notice of MI5 in 1942 when he and 38 colleagues were described as being “obvious members of the CPGB [the Communist party of Great Britain] on Merseyside”. He became number 211,764 on MI5’s index of personal files. Although he was cleared of “suspicion of engaging in subversive activities or propaganda in the army”, MI5 noted it was doubtful that he would be suitable for the Intelligence Corps. Roger Hollis, later head of MI5, and Valentine Vivian, the deputy chief of MI6, prevented him from joining the Foreign Office’s political intelligence department.
At the end of the war, in July 1945, an MI5 officer noted: “As he is known to be in contact with communists I should be interested to see all his personal correspondence”.
MI5 said the object of keeping checks on Hobsbawm was “to establish the identities of his contacts and to unearth overt or covert intellectual Communists who may be unknown to us”. Similarly, Hill was kept under surveillance, the files note, to establish “the identity of his contacts at the University [of Oxford] and in the cultural field generally, and to obtain the names of intellectuals sympathetic to the [Communist] party who may not already be known to us”.

Secret files on Eric Hobsbawm. Photograph: National Archives

Telephone intercepts disclosed that Hobsbawm and his family were friendly with Alan Nunn May – a British physicist who had confessed to spying for Russia and was released from jail in 1952 – and on one occasion put him up for the night. There is no evidence in the files of any attempt by either Hobsbawm or Hill to spy for Moscow or that the Russians were interested in them for any such purpose.
One early file on Hobsbawm describes his uncle Harry, with whom he sometimes stayed, as “sneering, half Jew in appearance, having a long nose”.
The surveillance intruded into the targets’ relationships. Hobsbawm is recorded in 1952 as having “difficulties with his [first] wife, who,” an MI5 officer noted, “does not consider him to be a fervent enough Communist”.
A report in 1950 revealed how Hill’s first wife, Inez, was becoming “sick to death” of his Communist party affiliation, which she had previously shared. “There seems to be some reason to believe that she is not only fed up with her husband’s politics but also with her husband’s political activities, especially as his political sympathies lead him, according to her, to give a considerable amount of his money to the party,” the report stated. A subsequent report revealed she was having an affair with another Communist party official.
Hobsbawm never left the Communist party but the MI5 files show he argued with the party leadership so strongly that it considered dismissing him, according to transcripts of MI5’s bugged conversations.

Writer Doris Lessing in 1957. Photograph: Hulton-Deutsch Collection/Corbis

At a fraught meeting at the party’s headquarters at King Street in London’s Covent Garden, at the end of 1956, Hobsbawm, Hill and the writer Doris Lessing agreed to write a letter attacking the party leadership’s “uncritical support … to Soviet action in Hungary”, a reference to the crushing of the uprising there. That support, the letter explained, was “the undesirable culmination of years of distortion of facts”. Hill, who left the party a year later, used the phrase “the crimes of Stalin” at the meeting, according to the MI5 report. The party’s paper, the Daily Worker, refused to publish the letter which was later run by Tribune, the leftwing weekly.
Unlike the very public manifestation of McCarthyism in the US, the discreet British version had its victims. Although political activities did not affect Hill’s academic career, Hobsbawm was prevented from getting the Cambridge lectureship he wanted. He was later appointed professor at Birkbeck College, London.
The documents show that years later MI5 was furious with the BBC for allowing Hobsbawm to broadcast. In October 1962, an MI5 officer noted: “My BBC contact tells me that Hobsbawm is still an occasional contributor to the Third Programme … Some recent talks were entitled ‘Sicilian Peasant Risings’ and ‘Robin Hood’.” What is described as “slightly unexpected” was a series of talks on “Jazz”.
Earlier that year, MI6 asked MI5 if they had any objection to telling the CIA that Hobsbawm was going on a tour of South America funded, to its surprise, by the Rockefeller Foundation (Hobsbawm had already visited Cuba). In a document marked Top Secret, dated 13 May 1963, MI5 told MI6: “A reliable and very delicate source has reported that Hobsbawm visited a number of countries.”
The files also reveal that the FBI feared that the atom bomb pioneer Robert Oppenheimer would use a visit to Britain to defect to Russia. He had come under investigation in America for his leftwing sympathies and in 1954 the FBI urged MI5 to put him under surveillance if he entered the UK. In a cable from the US embassy, legal attache JA Cimperman wrote: “Information has been received that Oppenheimer may defect from France in September 1954. According to the source, Oppenheimer will first come to England and then go to France, where he will vanish into Soviet hands. No further details are available.”
MI5 was anxious to assist. One officer noted: “Undoubtedly, if Oppenheimer came here under the shadow of reliable reports that he was possibly going to defect to the Russians, we should treat the matter as of major importance and in that light do what we could to help.” The warning proved to be a false alarm and no such attempt occurred.
Hill, who became a celebrated historian of the English civil war and was later elected Master of Balliol College, Oxford, first came to MI5’s notice when he visited Russia as an undergraduate in 1935. On his return a year later, MI5 noted that Hill “has the appearance of a Communist; but his baggage which was searched by HM Customs, did not contain any subversive literature”.

Secret files on Christopher Hill. Photograph: National Archives

The files show he was turned down after applying for a post in military intelligence. He “should not be employed as a lecturer to the Forces”, MI5 insisted in 1946.
In 1953, MI5 described Hill as a “popular history don at Balliol … a Marxist and Communist party member”. It added, apparently with relief: “He does not, however, engage in Soviet studies. His period is the seventeenth century.”
One file contains a copy of a letter to Tribune supporting an anti-nuclear bomb march organised for 27 November 1959. It was signed by Murdoch, Taylor and Warnock, as well as Hill. MI5 had opened personal files on all of them.
Three years later, in October 1961, MI5 noted that Hill had become “a strong supporter of the Campaign for Nuclear Disarmament”. It added: “This fact, however, does not shed any light on his political sympathies, since very many shades of left wing opinion are opposed to nuclear weapons.”
Lord Lipsey, who had been asked by Hobsbawm to inquire about the possibility of MI5 keeping files on him, said on Thursday: “As a supporter of increased openness I am at least delighted that these files have finally been released.”

Eric Hobsbawm

Born: Alexandria, June 1917
Died: September 2012
Main Works:
The Age of Revolution (1962)
Industry and Empire (1968)
The Age of Capital (1975)
The Age of Empire (1987)
The Age of Extremes (1994)
Interesting Times (2002)
Globalisation, Democracy and Terrorism (2007)
How to Change the World (2011)
(Hobsbawm also wrote The Jazz Scene (1959), originally under the pseudonym, Francis Newton)

Christopher Hill

Born: York, 1912
Died: February 2003
Main works:
Economic Problems Of The Church (1955)
Puritanism And Revolution (1958)
Society And Puritanism In Pre-Revolutionary England (1964)
Intellectual Origins Of The English Revolution (1965)
God’s Englishman (1970)
The Century Of Revolution (1961)
Reformation To Industrial Revolution (1967).
The World Turned Upside Down (1972)
Milton And The English Revolution (1977)
Some Intellectual Consequences Of The English Revolution (1980)
The World Of The Muggletonians (1983)
The Experience Of Defeat (1984)
John Bunyan and His Church (1988)
The English Bible In 17th-century England (1993)
Liberty Against The Law (1996)
• This article was amended on 29 October 2014 to clarify information about Eric Hobsbawm’s CH and the year Christopher Hill died.