Δεκέμβρης 1944 - Το παρελθόν και οι χρήσεις του

Εξώφυλλο Περιεχόμενα Δείγμα βιβλίου
Π. Βόγλης, Ι. Παπαθανασίου, Τ. Σακελλαρόπουλος, Μ. Χαραλαμπίδης (επιμέλεια) Δεκέμβρης 1944 Το παρελθόν και οι χρήσεις του   Κείμενα: Μάριος Αθανασόπουλος, Πολυμέρης Βόγλης, Στράτος Δορδανάς, Φίλιππος Κάραμποτ, Κώστας Κατσούδας, Ελένη Κούκη, Ελένη Κυραμαργιού, Κώστας Παλούκης, Ιωάννα Παπαθανασίου, Ελένη Πασχαλούδη, Αλεξάνδρα Πατρικίου, Τάσος Σακελλαρόπουλος, Μάγδα Φυτιλή, Μενέλαος Χαραλαμπίδης Τα Δεκεμβριανά υπήρξαν η μοναδική περίπτωση κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, όπου συμμαχικές δυνάμεις συγκρούστηκαν ένοπλα και μάλιστα στην πρωτεύουσα ενός κράτους που μόλις είχε απελευθερωθεί από τη ναζιστική κατοχή. Στον πυκνό χρόνο των 33 ημερών, εκδηλώθηκαν αντιθέσεις, διχασμοί και προσδοκίες, που είχαν τις ρίζες τους στο πρόσφατο παρελθόν. Στις μάχες στους δρόμους της Αθήνας διακρίνουμε τα ίχνη του Εθνικού Διχασμού και της Μικρασιατικής Καταστροφής, της πολιτικής αστάθειας και της οικονομικής κρίσης του Μεσοπολέμου, των συνεπειών της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά και βέβαια των πρωτόγνωρων αλλαγών που προκάλεσε στην ελληνική κοινωνία η εμπειρία της Κατοχής και της Αντίστασης κατά τη διάρκεια του πολέμου. Παράλληλα, η μάχη της Αθήνας παγίωσε τη θέση της Ελλάδας στον διεθνή συσχετισμό δυνάμεων της μεταπολεμικής Ευρώπης, καθόρισε τις εξελίξεις που οδήγησαν στον εμφύλιο πόλεμο και διαμόρφωσε την πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα της χώρας, τουλάχιστον μέχρι την πτώση της Χούντας το 1974. Παρά την κομβική θέση που έχουν στη σύγχρονη ελληνική ιστορία και τις δεκαετίες που έχουν περάσει, τα Δεκεμβριανά αποτελούν ένα από τα λιγότερο μελετημένα πεδία της ελληνικής ιστοριογραφίας και τα ερωτήματα είναι πολύ περισσότερα από τις απαντήσεις που διαθέτουμε. Σε μερικά από αυτά τα ερωτήματα απαντούν τα κείμενα του παρόντος τόμου: η διαδικασία μετατροπής της Αθήνας σε πεδίο μάχης, οι διεθνείς διαστάσεις των Δεκεμβριανών, οι τρόποι εκδήλωσης πολιτικών αντιθέσεων που είχαν οξυνθεί την περίοδο της Κατοχής, η τύχη των αμάχων που εγκλωβίστηκαν στην εμπόλεμη Αθήνα, οι συνθήκες που επικρατούσαν σε άλλες πόλεις, η συγκρότηση της μνήμης και του αφηγήματος για τα Δεκεμβριανά, σε μεγάλο βαθμό καθορίζουν ακόμη και σήμερα το λόγο γύρω από την αιματηρή σύγκρουση του 1944. 70.000 ένοπλοι, 5.000 νεκροί, 25.000 εκτοπισμένοι, σ’ ένα μόλις μήνα, είναι ο σύντομος απολογισμός της σφοδρότερης μάχης που έγινε ποτέ στην Αθήνα.

Η Ιστορία που διδάσκεται στα σχολεία πρέπει να αλλάξει

«Θα έπρεπε να γιορτάζαμε την 25η Μαρτίου έχοντας απομαγεύσει λίγο την Ιστορία μας, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να απαρνηθούμε τα ζωτικά μας ψεύδη» λέει σε συνέντευξή του στο Αθηναϊκό - Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Θάνος Βερέμης.
Ο γνωστός ιστορικός σημειώνει ότι η Ιστορία που διδάσκονται τα παιδιά στο σχολείο πρέπει ασφαλώς να αλλάξει, αλλά με τη συνδρομή ενός «ευφυούς εκλαϊκευτή». Έτσι, συμπληρώνει, θα αποφεύγαμε πολλές κατοπινές απογοητεύσεις.

Είναι μια επανάσταση αυτή που γιορτάζουμε στις 25 Μαρτίου; Κι αν ναι, τι επανάσταση είναι;
Ασφαλώς είναι μια επανάσταση γιατί αλλάζει ριζικά όλη η μορφή του πολιτεύματος, της κοινωνίας, σχεδόν τα πάντα. Δεν ήταν ενδεχομένως η πρόθεση των επαναστατημένων να κάνουν τόσο μεγάλες αλλαγές. Αλλά βέβαια όταν ξεφορτώνεσαι μια αυτοκρατορία, μύρια έπονται. Πάρα πολλές αλλαγές ακολουθούν και η πιο σοβαρή είναι η δημιουργία ενός έθνους - κράτους. Είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο στην ελληνική Ιστορία, υπήρχαν πόλεις - κράτη, αλλά Ελλάδα ως Ελλάδα δεν υπήρξε ποτέ. Έχουμε λοιπόν ένα έθνος - κράτος το οποίο βάφτισε ο Αδαμάντιος Κοραής και προχώρησε πλέον με ένα καθεστώς που μιμείται ως επί το πλείστον τα ευρωπαϊκά πρότυπα και κυρίως αυτό της Γαλλίας.
Ποια ήταν η πρόθεση των επαναστατημένων;
Υπήρχαν πολλές προθέσεις. Άλλη πρόθεση είχαν οι αρματολοί, άλλη οι πρόκριτοι, άλλη η Εκκλησία, άλλη πρόθεση είχαν άλλοι πρωταγωνιστές. Επικράτησε όμως ένα μικτό σύστημα ευρωπαϊκό και εντόπιο, ένα μίγμα αυτών των δυο.
Η ιστορία αυτής της επανάστασης είναι η ιστορία που μαθαίνουμε στο σχολείο;
Όχι. Στο σχολείο μαθαίνουμε τη γενεαλογία των ηρώων, μαθαίνουμε τις μεγάλες στιγμές της επανάστασης και κυρίως τις νίκες, δεν μαθαίνουμε πολλά για τους εμφύλιους πολέμους που ήταν και η επικρατούσα κατάσταση τα περισσότερα χρόνια. Αλλά είναι φυσικό, συμβαίνει σε όλες τις Ιστορίες. Οι Γάλλοι, για παράδειγμα, δεν διδάσκουν όλες τις ακρότητες της Γαλλικής Επανάστασης και οι Αμερικανοί δεν αναφέρονται ποτέ στους φιλοβρετανούς φυγάδες τους. Είναι οι εσκεμμένες παραλήψεις της διδασκαλίας της Ιστορίας.
Δεδομένου του πλούσιου παρελθόντος μας σε διχασμούς και εμφύλιους πολέμους, δεν θα ήταν καλύτερα για τις μελλοντικές γενιές να διδάσκονται και τις μαύρες σελίδες της Ιστορίας;
Ασφαλώς και θα ήταν. Αλλά χρειάζεται ένας ευφυής εκλαϊκευτής, οποίος να μπορεί να παραλάβει αυτό το πάρα πολύ πολύπλοκο κοινωνικό καθεστώς που υπήρχε και να το εξηγήσει με μέσα καταληπτά στον ανήλικο μαθητή. Είναι δύσκολο εγχείρημα.
Θα έπρεπε να επιχειρηθεί όμως;
Θα έπρεπε νομίζω γιατί θα γλύτωνε πολύ κόσμο από τις κατοπινές απογοητεύσεις και τα στοιχεία έκπληξης για τα πρόσωπα εκείνης της εποχής.
Αναφέρεστε σε ήρωες του 1821. Έχουμε περιλάβει κάποιους από αυτούς με ένα φωτοστέφανο χωρίς να το αξίζουν;
Όλοι οι ήρωες έχουν ένα φωτοστέφανο γιατί αλλιώς δεν θα ήταν ήρωες. Αλλά στην πραγματικότητα ήταν κανονικοί άνθρωποι με όλα τα ελαττώματα και τις προκαταλήψεις και τις ελπίδες και τις ανησυχίες των κανονικών ανθρώπων. Βεβαίως υπάρχουν στιγμές ηρωισμού, μεγάλου ηρωισμού που αξίζει να μνημονεύουμε. Ένα παράδειγμα είναι ο Παπαφλέσσας στο Μανιάκι, όπου πήγε με επίγνωση ότι θα σκοτωθεί και ο οποίος ήταν ελάχιστα ηρωικός στην κανονική του ζωή. Ήταν ένας πονηρός παπάς που είχε κάνει πολλές ατασθαλίες, αλλά είχε και μια στιγμή που τον δικαίωσε.
Αρνητικούς πρωταγωνιστές έχουμε;
Πάρα πολλούς που ευτυχώς δεν τους ξέρουμε. Είναι οι αρματολοί της Ρούμελης που ως επί το πλείστον συνεργάστηκαν κανονικά με τους Τούρκους. Ένας τέτοιος ήταν ας πούμε ο Βαρνακιώτης. Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, επίσης, ένας επιβλητικός ήρωας της επανάστασης, μορφωμένος, ευφυέστατος και πολύ γενναίος και ισχυρός αρματολός, είχε αποστατήσει στο τέλος του βίου του και συνεργάστηκε με τους Τούρκους. Ο λόγος ήταν ότι τον εχθρεύονταν οι πολιτικοί της εποχής, ο Κωλέττης ήταν ο πολιτικός που του άνοιξε κατ' εξοχήν τον λάκκο. Και βέβαια όταν είδε ότι και οι Τούρκοι δεν τον έβλεπαν με καλό μάτι επέστρεψε όπου τον παρέλαβε ο Βούρας, το πρωτοπαλίκαρό του, και τον δολοφόνησε στην Ακρόπολη.
Η βασική διάκριση ποια ήταν τότε;
Μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων. Αν ήσουν χριστιανός αρβανίτης ήσουν Έλληνας. Εάν ήσουν μουσουλμάνος ήσουν Τούρκος ή Τουρκαλβανός, όπως τους έλεγαν τότε. Ας πούμε ο Ομέρ Βρυώνης ήταν Τουρκαλβανός, για τον οποίο μάλιστα λέγεται ότι ήταν ελληνικής καταγωγής, ή ο Αλί Πασάς. Η βασική σύγκρουση στη Ρούμελη, για παράδειγμα, ήταν μεταξύ αλβανών μουσουλμάνων και αρβανιτών Ελλήνων, όπως ο Μπότσαρης και ο Τζαβέλας. Όλοι αυτοί ήταν επαγγελματίες πολεμιστές οι οποίοι επαίρονταν για τις πολεμικές τους αρετές. Έλεγαν "κοίταξε τα χέρια μου, δεν έχουν δουλέψει ποτέ τη γη". Αισθάνονταν αριστοκράτες του πολέμου.
Είναι γνωστό ότι οι ιστορικοί δεν συμπαθούν τις υποθέσεις. Τι θα είχε γίνει όμως εάν δεν επέβαιναν οι μεγάλες δυνάμεις της εποχής στο Ναβαρίνο; Πόσο θα είχε καθυστερήσει η δημιουργία του ελληνικού κράτους;
Κοιτάξτε, το πιθανότερο είναι ότι θα επενέβαιναν αργότερα. Εάν δεν επενέβαιναν καθόλου το πιθανότερο είναι ότι ο Μοριάς θα ήταν σήμερα μέρος της Αιγύπτου καθώς είχε δοθεί από τον Μαχμούτ τον Β', σουλτάνο της οθωμανικής αυτοκρατορίας, στον Μεχμέτ Αλί της Αιγύπτου ως αντάλλαγμα για να τον βοηθήσει να ξεφορτωθεί τους επαναστάτες. Ο Μεχμέτ Αλί και ο Ιμπραήμ είχαν επιδοθεί σε μια συστηματική εθνοκάθαρση της Πελοποννήσου πουλώντας σκλάβους στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής με σκοπό να φέρουν κόσμο από την Αίγυπτο.
Μαθαίνουμε Ιστορία για να αντλούμε διδάγματα για το μέλλον; Ποιος είναι ο βασικός της σκοπός;
Θα έλεγα η αυτογνωσία. Η ταυτότητα είναι πάρα πολύ χρήσιμη γιατί δίνει ένα περιεχόμενο στην ύπαρξή μας, αντιλαμβανόμαστε ότι είμαστε μέρος μιας αυτοσυνείδησης. Και είναι σημαντικό να υπάρχει αυτή η αυτοσυνείδηση και να καλλιεργείται.
Και η αναθεωρητική ματιά στην Ιστορία; Τα ιστορικά γεγονότα πόσες αναγνώσεις χωράνε;
Πολλές. Αλλά το πρόβλημα με τον αναθεωρητισμό δεν είναι οι αναγνώσεις, είναι η επιλεκτική ανάγνωση. Όταν φτιάχνεις ένα έθνος - κράτος, φτιάχνεις και την Ιστορία του, μια Ιστορία ιδεατών τύπων ανθρώπων, οι οποίοι είναι όλοι αφιλοκερδείς, ανυστερόβουλοι και πολεμάνε για έναν σκοπό. Αυτό καλλιεργεί το σχολείο και είναι καλό που το καλλιεργεί. Οι άνθρωποι δεν είναι πάντα ήρωες. Αλλά δεν είναι και πάντα υστερόβουλοι. Έχουν και στιγμές μεγαλείου, όπως είναι ας πούμε το έπος του 1940. Η καθημερινότητα δεν είναι ασφαλώς ηρωική. Οι αρματολοί φροντίζουν τα αρματολίκια τους, οι πρόκριτοι τα δικά τους τα φέουδα, οι Οθωμανοί τα συμφέροντά τους.
Ποιο είναι όμως αυτό το όριο που χωρίζει την επίσημη εθνική ανάγνωση από μια εθνικιστική ανάγνωση;
Είναι δυσδιάκριτο καμιά φορά. Εθνικισμοί υπάρχουν πάντως πολλών ειδών. Υπάρχει ο πολιτικός εθνικισμός, δηλαδή εκείνος που λέει ότι η Πολιτεία πρέπει να ακολουθεί μια εθνική παράδοση. Και υπάρχει και ο εθνικισμός του αίματος, ο οποίος είναι μια επικίνδυνη ανοησία.
Αν πρέπει να αλλάξουμε κάτι λοιπόν στον τρόπο που γιορτάζουμε την 25η Μαρτίου, ποιο θα ήταν αυτό;
Θα έλεγα να πούμε στα παιδιά, αλλά και στους μεγάλους, ότι οι ήρωες είναι σαν και εμάς, κανονικοί άνθρωποι. Ίσως με λίγη απομάγευση της Ιστορίας γλιτώσουμε πολλά. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να απαρνηθούμε τα κατά Ίψεν «ζωτικά ψεύδη». Ποιος άνθρωπος θέλει να ακούει όλη την αλήθεια;

Από το 1821 μέχρι σήμερα: Η Ελλάδα εγκλωβισμένη σε μία ασύμμετρη σχέση εξουσίας

Αγάπησε την Ελλάδα μέσα από τις ιστορίες που του έλεγε ο παππούς του. Στο νέο του βιβλίο φωτίζει ως κοινωνικός και πολιτιστικός ιστορικός, μια παράλληλη ιστορία με εκείνη που καταγράφει απλά τα γεγονότα.

Ως προς αυτό  διαφέρει το βιβλίο του  ιστορικού Thomas Gallant, από άλλα που ασχολήθηκαν με την ιστορία της νεότερης Ελλάδας. Η διαφορά είναι στην προσέγγιση του φιλέλληνα ιστορικού καθώς προβάλλει την κοινωνική και πολιτισμική ιστορία ως ουσιώδες κι όχι ως περιφερειακό στοιχείο.

Το βιβλίο "Νεότερη Ελλάδα. Από τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας μέχρι τις μέρες μας" (εκδόσεις Πεδίο)  περιλαμβάνει όλα τα ιστορικά γεγονότα που διαμόρφωσαν το νεότερο Ελληνικό κράτος, σε μια συνοπτική και ολοκληρωμένη ιστορία της χώρας από το 1821 έως τι 2015 και την κρίση χρέους.

Όταν τον ρωτήσαμε τι κατά τη γνώμη του έχει καθορίσει περισσότερο την ιστορία της Ελλάδας  απάντησε: "Ένα σημαντικό γεγονός, και μάλιστα αυτό το οποίο η Ελλάδα έχει κοινό με άλλες μικρότερες χώρες, είναι ότι παραμένει εγκλωβισμένη διαχρονικά σε μία ασύμμετρη σχέση εξουσίας με μεγαλύτερες και ισχυρότερες χώρες.". Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που ο επίλογος του βιβλίου έχει σχέση με την Ελλάδα της κρίσης του 2015.
Τη συνέντευξη πήρε η Φ. Λαμπρίδη. Δες εδώ: http://tvxs.gr/news/ellada/apo-1821-mexri-simera-i-ellada-egklobismeni-se-mia-asymmetri-sxesi-eksoysias 

Ασχολείστε με την Ελλάδα πολλά χρόνια. Πώς προέκυψε το ενδιαφέρον σας για τη χώρα μας;

Η μητέρα μου γεννήθηκε σε ένα χωριό της Ηπείρου αλλά μεγάλωσε στην Αμερική, όταν ο παππούς μου μετανάστευσε με την οικογένειά του εκεί. Οι ρίζες του πατέρα μου είναι Γαλλοκαναδικές και Ινδιάνικες (γηγενής Αμερικάνος). Επομένως, έχω ένα ποικίλο πολιτισμικό υπόβαθρο. Όταν ήμουν παιδί, ο παππούς μου μου έλεγε ιστορίες για την ελληνική ιστορία, τις οποίες και λάτρεψα. Στο σαλόνι μας, κάτω από το εικονοστάσι του Αγίου Κωνσταντίνου και της Ελένης, υπήρχε ένα δεύτερο εικονοστάσι αφιερωμένο στους ιστορικούς ήρωες του παππού μου: στον Ελευθέριο Βενιζέλο, στον Φράνκλιν Ρούζβελτ και στον Τζον Φ. Κένεντι. Συνεπώς, το ενδιαφέρον μου για την ελληνική ιστορία πηγάζει από την οικογένειά μου.

Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια συνοπτική και ολοκληρωμένη ιστορία της Ελλάδας από το 1821 έως το 2015, με όλα τα ιστορικά και κοινωνικά γεγονότα που διαμόρφωσαν το νεότερο ελληνικό κράτος. Λέτε ότι διαφέρει από άλλες παρόμοιες γενικές ιστορίες γιατί προβάλλει την κοινωνική και πολιτισμική ιστορία ως ουσιώδες και όχι ως περιφερειακό στοιχείο. Με ποιον τρόπο προσεγγίσατε την πολιτισμική ιστορία;

Ως κοινωνικός και πολιτισμικός ιστορικός συνειδητοποιώ την ανάγκη ένταξης αυτών των πεδίων σε γενικές ιστορίες, όπως αυτή. Βεβαίως, ο αναγνώστης οφείλει να μάθει για τις μεγάλες οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις που συνέβησαν μέσα στον χρόνο. Ωστόσο, εισάγω την κοινωνική και πολιτισμική ιστορία μέσα στο βιβλίο με δύο τρόπους. Πρώτον, υπάρχουν κεφάλαια αφιερωμένα στην κάθε μία από αυτές. Δεύτερον, ακόμα και εντός των κεφαλαίων τα οποία αναφέρονται περισσότερο σε γεγονότα, κάνω μία κοινωνική και πολιτισμική προσέγγιση σε αυτά, προσπαθώντας να συνδέσω τις μεγαλειώδεις εξελίξεις με τους πραγματικούς ανθρώπους. Με άλλα λόγια, να μάθω πώς οι άνθρωποι τα μεγάλα συμβάντα της εποχή τους.

Μιλάτε για την ταυτότητα των Ελλήνων. Υπάρχει τελικά μια ενιαία ταυτότητα και πως την ορίζετε;

Όχι, κατά τη γνώμη μου, δεν υπάρχει μία μοναδική, ενιαία ταυτότητα των Ελλήνων σήμερα. Υπάρχουν, όπως άλλωστε συμβαίνει πάντοτε, πολλαπλές ταυτότητες των Ελλήνων. Ορισμένες από αυτές βασίζονται σε διαφορές που προκύπτουν από την ηλικία μιας περιοχής, ενώ άλλες είναι συνδεδεμένες με το μακρόχρονο φαινόμενο κατά το οποίο οι Έλληνες ζουν στο εξωτερικό είτε μόνιμα είτε προσωρινά. Η μετανάστευση έχει με τη σειρά της προσθέσει διακριτικά στοιχεία τα οποία βοηθούν στη δημιουργία πολλαπλών ταυτοτήτων. Σίγουρος, η ανά τους αιώνες διαδικασία δόμησης πολιτισμού στη χώρα έχει βοηθήσει στη δημιουργία μιας «κανονικής» ελληνικής ταυτότητας, όμως ταυτόχρονα συνυπάρχει με την ποικιλότητα.

Ποια ιστορικά γεγονότα καθόρισαν περισσότερο την Ελλάδα, κατά τη γνώμη σας, και ποια από αυτά θεωρείτε πώς συνεχίζουν να την καθορίζουν με έναν τρόπο;

Υπάρχουν συγκεκριμένα γεγονότα που διαμόρφωσαν τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα έχει εξελιχθεί μέσα στα τελευταία 200 χρόνια, τα οποία συνεχίζουν να επηρεάζουν τις εξελίξεις και σήμερα. Ένα σημαντικό γεγονός, και μάλιστα αυτό το οποίο η Ελλάδα έχει κοινό με άλλες μικρότερες χώρες, είναι ότι παραμένει εγκλωβισμένη διαχρονικά σε μία ασύμμετρη σχέση εξουσίας με μεγαλύτερες και ισχυρότερες χώρες. Κατά τη διάρκεια της παγκοσμιοποίησης υπήρξαν περίοδοι, όπως αυτή στα τέλη του 19ου αιώνα και μία πιο πρόσφατη χρονική περίοδος, κατά τις οποίες η χώρα γνώρισε ευημερία, έστω και προσωρινά. Όπως γνωρίζουμε, τα αποτελέσματα τότε και τώρα ήταν καταστροφικά. Η πιο σημαντική αρνητική συνέπεια του να είσαι ο πιο αδύναμος εταίρος σε μία ασύμμετρη σχέση είναι οι ποικίλες μορφές εξάρτησης. Ένα δεύτερο διαχρονικό ιστορικό γεγονός αποτέλεσε η ημιτελής ολοκλήρωση της δόμησης του νέου ελληνικού κράτους, την οποία τοποθετώ χρονικά στην εποχή του Βασιλιά Όθωνα. Ένα τρίτο γεγονός συνδέεται με την ανολοκλήρωτη διαδικασία κοινωνικού και οικονομικού εκσυγχρονισμού, ο οποίος προκάλεσε εντάσεις και συγκρούσεις στην κοινωνία, που επαναλαμβάνονταν από τον 19ο αιώνα.

Η σημερινή κρίση στην Ελλάδα κατά τη γνώμη σας έχει σχέση περισσότερο με το ιστορικό παρελθόν της ή με συσχετισμούς δυνάμεων της σημερινής εποχής στο πλαίσιο της διεθνούς οικονομικής κρίσης και την αναδιανομή του πλούτου;

Κατά την γνώμη μου, ούτε κάποια συγκεκριμένη περίοδος υπάρχει ούτε κάποια συγκεκριμένη εξέλιξη την οποία μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για να εξηγήσουμε την κρίση. Όπως προσπάθησα να εξηγήσω στο βιβλίο, υπήρχαν δομικές εξελίξεις, στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, που δημιούργησαν οικονομική και πολιτική αδυναμία, καθώς και αδυναμίες που φάνηκαν πιο καθαρά στη συγκυρία της κρίσης του 2008. Μερικές από αυτές τις αδυναμίες διαμορφώνονταν για δεκαετίες, ενώ άλλες ήταν αποτέλεσμα πιο πρόσφατων εξελίξεων.

Oι αφίσες έχουν τη δική τους ιστορία...

Η παλαιότερη συλλογή ιστορικών πολιτικών αφισών, η Συλλογή  Joseph A. Labadie της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Μίσιγκαν, ψηφιοποιήθηκε και είναι πλέον on line.
Η Συλλογή περιλαμβάνει κινηματικές αφίσες για τον αναρχισμό, τις δημοκρατικές ελευθερίες, τον φεμινισμό, την αποικιοκρατία, την οικολογία, το εργατικό κίνημα, τον Σοσιαλισμό, τη σεξουαλική ελευθερία, τα δικαιώματα των νέων.
Η πλειοψηφία των αφισών είναι από το 1960 και μετά. Ωστόσο, στη Συλλογή υπάρχουν και αφίσες οι οποίες γυρίζουν πολύ πίσω στον χρόνο -ακόμη και στα τέλη του 19ου αιώνα- αν και σύμφωνα με την ιστοσελίδα του Πανεπιστημίου, πολλές εξ αυτών (των παλαιοτέρων αφισών) δεν φέρουν χρονολογία.

Οι περίπου 2.200 αφίσες που ψηφιοποιήθηκαν -και μάλιστα σε υψηλή ανάλυση- αποτελούν μόλις ένα μικρό μέρος της Συλλογής Labadie, η οποία περιλαμβάνει φυλλάδια, εφημερίδες και άλλα ιστορικά ντοκουμέντα.

 

 

Η Συλλογή είναι προσβάσιμη σε όλους, καθώς δεν υπάρχει copyright, για εκπαιδευτικούς και ερευνητικούς λόγους.

‘Έλλην’, ‘Ρωμηός’, ‘Γραικός’: Συλλογικοί προσδιορισμοί και ταυτότητες

Πρόγραμμα συνεδρίου: http://hellen-greek-romaios.internationalconference.arch.uoa.gr/programma.html

Δεκεμβριανά 1944

Την Κυριακή 11 Δεκεμβρίου, στις 10:30 το πρωί, ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης και οι εκδόσεις «Αλεξάνδρεια», διοργανώνουν ιστορικό περίπατο με ελεύθερη συμμετοχή στο κέντρο της Αθήνας. Στόχος του περιπάτου είναι η περιήγηση στους δρόμους της Αθήνας, όπου σημειώθηκαν κάποιες από τις σημαντικότερες μάχες των Δεκεμβριανών. Σε κάθε μια από τις 6 συνολικά στάσεις, στην περιοχή πλατεία Συντάγματος – Πλάκα - Μακρυγιάννη, θα περιγράφεται η εδαφική ανάπτυξη των μαχών και η σύνθεση των αντίπαλων δυνάμεων, όπως προκύπτουν από εκθέσεις του βρετανικού στρατού, των ελληνικών κυβερνητικών δυνάμεων και του ΕΛΑΣ. Μέσα από την περιήγηση θα προσπαθήσουμε να καταλάβουμε, κάτι αδιανόητο σήμερα, πως η Αθήνα μετατράπηκε σε πεδίο μάχης, μόλις ενάμιση μήνα μετά την απελευθέρωσή της από τους Ναζί. Αναλυτικότερα, κατά τη διάρκεια του περιπάτου θα γίνει αναφορά στο συλλαλητήριο του ΕΑΜ στις 3 Δεκεμβρίου 1944 στην πλατεία Συντάγματος, που θεωρείται ως η έναρξη των Δεκεμβριανών και στις μάχες που πραγματοποιήθηκαν στο νότιο τμήμα του μετώπου του κέντρου της Αθήνας και συγκεκριμένα στις επιθέσεις του ΕΛΑΣ για την κατάληψη των τριών εστιών αντίστασης των κυβερνητικών δυνάμεων στην Πλάκα (κτίρια Τμήματος Μεταγωγών στην οδό Ναυάρχου Νικοδήμου, Α΄ Σώματος Στρατού στην οδό Θάλου και Β΄ Αστυνομικού Τμήματος στην πλατεία Αγ. Αικατερίνης) και για την κατάληψη των στρατώνων του Συντάγματος Χωροφυλακής στου Μακρυγιάννη.

Διαδρομή περιπάτου: 10:30 Πλατεία Συντάγματος (αφετηρία). Από την Απελευθέρωση στα Δεκεμβριανά. Οι πολιτικές ισορροπίες στο εσωτερικό της χώρας και η διεθνής διάσταση των Δεκεμβριανών. 1η στάση: Μνημείο Αγνώστου Στρατιώτη. Το συλλαλητήριο του ΕΑΜ στις 3 Δεκεμβρίου. 2η στάση: Ρωσική εκκλησία (οδός Φιλελλήνων). Η επιχείρηση του ΕΛΑΣ για την κατάληψη του κτιρίου του Τμήματος Μεταγωγών της οδού Ναυάρχου Νικοδήμου στην Πλάκα. 3η στάση: Θάλου και Πιττακού. Η επίθεση του ΕΛΑΣ στο κτίριο του Α΄ Σώματος Στρατού στην Πλάκα. 4η στάση: Πλατεία Αγίας Αικατερίνης. Η επιχείρηση του ΕΛΑΣ για την κατάληψη του κτιρίου του Β΄ αστυνομικού τμήματος στην Πλάκα. 5η στάση: Διονυσίου Αρεοπαγίτου και Μητσαίων. Η πρώτη μάχη για την κατάληψη των στρατώνων του Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη. 6η στάση: Διονυσίου Αρεοπαγίτου και Μακρυγιάννη. Η δεύτερη μάχη για την κατάληψη των στρατώνων του Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη.

Μετά τη λήξη του περιπάτου θα πραγματοποιηθεί προβολή σπάνιου φωτογραφικού υλικού, με εικόνες των μαχών στους δρόμους της Αθήνας και συζήτηση με τον ιστορικό Μενέλαο Χαραλαμπίδη, στο αμφιθέατρο του Μουσείου της Ακρόπολης (Δ. Αρεοπαγίτου 15). Στον ίδιο χώρο θα διατίθεται προς πώληση το βιβλίο του Μενέλαου Χαραλαμπίδη «Δεκεμβριανά 1944. Η μάχη της Αθήνας», πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η οργάνωση του περιπάτου. Α΄ προβολή 13:15 – 13:45 Β΄ προβολή 14:00 – 14:30 Στην αφετηρία του περιπάτου θα διανεμηθούν δελτία προτεραιότητας για τις προβολές στο αμφιθέατρο του Μουσείου της Ακρόπολης (220 άτομα ανά προβολή) *Ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης είναι διδάκτορας Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και συγγραφέας δύο βιβλίων για τη δεκαετία του ’40: «Η εμπειρία της Κατοχής και της Αντίστασης στην Αθήνα» (2012) και «Δεκεμβριανά 1944. Η μάχη της Αθήνας» (2014).  Για το ίδιο θέμα δείτε επίσης εδώ: Τα Δεκεμβριανά (μέρος πρώτο) Ένα φωτογραφικό αφιέρωμα στο Δεκέμβρη του 1944 με το φακό του Dmitri Kessel.

Στην κόλαση των δύο πολέμων. Ευρώπη, 1914-1949

Ίαν Κέρσοου Στην κόλαση των δύο πολέμων  Ευρώπη, 1914-1949 ΙΣΤΟΡΙΑ - ΝΕΟΤΕΡΗ & ΣΥΓΧΡΟΝΗ Μετάφραση: Ελένη Αστερίου

Η μνημειώδης νέα ιστορία της σύγχρονης Ευρώπης

«Η τρομακτική, επικών διαστάσεων ιστορία που αφηγείται ο Ίαν Κέρσοου προκαλεί μετασεισμικές δονήσεις που συνδέονται με σημερινούς τίτλους ειδήσεων: Οι Πολωνοί στρατιώτες κλείνουν τα σύνορα … Άνοδος της αυστριακής δεξιάς … Ζοφερή έκθεση για την ανεργία … Σοκάρει η βρετανική ψηφοφορία … Οι Γερμανοί ζητούν κυρώσεις ενάντια στη Ρωσία … Βράζει η ευρωπαϊκή μεταναστευτική κρίση … Όλα αυτά θυμίζουν πολύ τα τύμπανα που ηχούσαν πριν από την κάθοδο της Ευρώπης στο “λάκκο της βαρβαρότητας” μέσα σ’ έναν αιώνα δύο παγκοσμίων πολέμων που σχεδόν κατέστρεψαν τον πολιτισμό της, για ν’ ακολουθήσουν 40 χρόνια Ψυχρού Πολέμου … Το Στην κόλαση των δύο πολέμων θα έπρεπε να είναι προαπαιτούμενο ανάγνωσμα σε κάθε καγκελαρία, κάθε γραφείο αρχισυντάκτη και κάθε τόπο όπου θερμόαιμοι ευρωσκεπτικιστές κάθονται να σκεφτούν.» The New York Times Book Review